بیماریهای ناشی ازید(کرتینیسم)
افراد در معرض خطر یا محیط پرخطر: ساکنین مناطقی که آب آشامیدنی آنها- به دلیل مقدار کم ید در سنگ بستر- دارای مقادیر بسیار کم ید می باشد (پیش از افزایش منظم ید در نمک خوراکی).دریا منبع بزرگ ید است. بطور کلی هر چه فاصله از دریا دورتر باشد، کمبود ید بیشتر است.فاکتور دیگری همچون توپوگرافی محل نیز ممکن است در دسترس پذیری ید نقش داشته باشد. (برای مثال مقدار بسیار پایین ید در بسیاری از مناطق کوهستانی باعث افزایش IDD می گردد.)محیط دارای گواتروژن- جائیکه ید محبوس می شود- دسترسی به ید خیلی پایین است.
می توان بیماری کرتینیسم را اینطور تعریف کرد:
کمبود ید در دوران جنینی که با عقب افتادگی ذهنی و جسمی همراه است.
مکانیزم ایجاد بیماری: کمبود هورمون تیروئید در مدت رشد جنین
کم کاری تیروئید و میکزدم: هیپوتیروئیدسیم حالتی است که با پیشرفت کند کم کاری تیروئیدی مشخص میشود. و در انواع مختلف دسته بندی میشود.
نوع اولیه : بیش از 95 درصد موارد مبتلایان دچار کم کاری اولیه تیروئید هستند که اختلال عملکرد خود غده تیروئید است.
نوع ثانویه : کم کاری تیروئید به علت نارسایی هیپوفیز را هیپوتیروئیدی ثانویه گویند.
نوع ثالثیه : کم کاری تیروئید ناشی از نارسایی هیپوتالاموس را هیپوتیروئیدی ثالثیه گویند.
وجود هیپوتیروئیدی از زمان تولد را کرتینیسم گویند. مادر نیز ممکن است دچار کم کاری تیروئیدی باشد.
تیروئیدیت اتوایمیون (تیروئیدیت هاشیموتو) شایعترین کم کاری تیروئید در بالغین است که غده تیروئید توسط سیستم ایمنی بدن مورد تهاجم قرار میگیرد.
کم کاری تیروئید در مبتلایان به پرکاری تیروئید که توسط ید رادیواکتیو ، جراحی یا داروهای ضد تیروئیدی درمان شدهاند نیز مشاهده میشود.
علائم بیماری: بیماری قلبی عروقی، آسیب های مغزی، عقب ماندگی ذهنی و جسمی (کوتاهی قد) و کر و لالی، تحلیل استخوان ها و کاهش متابولیسم پایه در کودکی،خستگی فراگیر،خواب آلودگی، فراموشکاری ،مشکلات یادگیری ،ناخن و موی خشک و شکننده ،پوست خشک و خارش دار، صورت پف آلود ،یبوست، ناراحتی عضلات ،اضافه وزن و احتباس ادراری
تاریخچه بیماری: این بیماری میکزدمای مادرزادی یا دیسپلازی کرتینوئید هم نامیده می شود.
تقریباً 30% مردم جهان در معرض خطر اختلال کمبود ید (IDD) هستند. بطوریکه حدود 6/1 بیلیون نفر در معرض خطر آن قرار دارند، 50 میلیون کودک مبتلا شده اند و هر سال نیز بیش از صد هزار نفر به این تعداد افزوده می گردد. IDD بویژه در مناطق حاره ای دیده می شود. چینی ها 40 درصد از بیماران کرتن را در جهان شامل می شوند.
کنترل بیماری: انجام غربالگرى در کشورهاى پيشرفته براى تشخيص زود هنگام اين بيمارى از هيپوتيروئيدى نوزادى جلوگيرى مى کنداين بيمارى در صورت تشخيص به موقع 100% قابل درمان مى باشد در حالى که در صورت عدم تشخيص فرد را به يک موجود عقب مانده جسمى و ذهنى غير قابل برگشت تبديل مى کند.خوشبختانه اين غربالگرى در کشور ما نيز در حال انجام مىباشد.
فاکتورهای ژئوژنیک جهت کنترل بیماری: خصوصیات شیمیایی ید تأثیر مشخصی روی شیوع بیماری IDD دارد.گیاخاک های غنی از مواد آلی نیز نقش مهمی در گونه زایی و تحرک ژئوشیمیایی عنصر ید دارند. همچنین ید توسط گیاخاک جذب می شود، در نتیجه خاک های غنی از مواد آلی ید بسیاری دارند.
